Myndefnið í þessari heimildarmynd eru ekki einangruð atvik.
All myndefnið er tekið upp í Ástralíu, nema annað sé tekið fram.
En í flestum tilvikum endurspeglar myndin
framleiðslustaðla hjá vestrænum ríkjum.
Flest fólk telur sig vera dýravini.
Við skynjum þau ekki sem hluti
heldur sem flóknar verur sem við deilum plánetunni með,
lífi okkar,
og heimilum okkar.
Við gleðjumst af ánægju þeirra,
við engjumst yfir sársauka þeirra
fögnum gáfum þeirra og sjálfstæði
þegar við bjóðum þau velkomin í fjölskylduna,
eða dáumst að þeim í sýnu náttúrulega umhverfi.
Sú hugsun að skaða þau eða vera valdur að þjáningu þeirra að óþörfu er, fyrir marga, óbærileg.
Þannig að fyrir þau sem fæða, klæða eða skemmta okkur,
veljum við að fylgja þeirri frásögn
sem takmarkar eða gerir að engu þjáningu þeirra.
Fagurt fjölskyldubúið og táknræni, alúðlegi bóndinn.
Mannúðarfullur og sársaukalaus endir, lágt gjald borgað af gleði fyrir gott líf.
Fyrirkomulag af gagnkvæmum ávinningi.
Hulin í þessari frásögn, bæði fyrir fyrir sjón og huga,
hætta þau að vera einstaklingar. Flest þekkt aðeins sem búfénaður,
andlitslausar framleiðslueiningar í kerfi af óskiljanlegri stærðargráðu,
undanskilin lögum um þá grimmd sem vernda gæludýrin okkar.
Þjáning þeirra, óséð og óheyrð.
Gildi þeirra eingöngu ákvarðað útfrá nytsemi þeirra fyrir mannkynið,
réttlætt af trú á okkar eigin yfirburðum
og þeirri hugmynd að mætti fylgi réttur.
Hugmynd sem við verðum að draga í efa.
Uppúr 1960 voru um 50.000 svínabú í Ástralíu.
Í dag eru þau færri en 1400.
Engu að síður hefur heildarfjölda svína sem eru ræktuð og slátruð fyrir mat aukist.
Síðan 2015 voru 49 býli sem hýstu 60% af öllum svínum í landinu.
Flest svín ræktuð fyrir mat hefja lífið í fæðingarbúri,
lítil stýja með miðlægu búri,
hönnuð til þess að leyfa grísunum að nærast frá móður sinni, gylltunni,
en á sama tíma koma í veg fyrir að hún geti hreyft sig.
Tíðni andvana og veikra grísa
eykst vanalega með hverri fæðingu þegar líkamar gylltanna verða
minna hæfir til þess að takast á við þær stóru fæðingar sem iðnaðurinn hvetur til.
Á milli 10-18% af grísum sem fæðast á lífi deyja áður en þeir hætta að nærast á móðurmjólk,
láta undan fyrir sjúkdómum, Hungri og ofþornun
eða eru kramdir óvart af innilokaðri móður þeirra.
Inn í þessum dauðatölum eru veikburða grísir
sem eru taldir fjárhagslega óhagkvæmir og drepnir af starfsfólki.
Þeir sem lifa af fyrstu daganna eru afskræmdir án verkjalyfja,
halar þeirra og tennur klipptir til þess að minnka kannibalisma...
og hlutar skornir af eyrum þeirra, eða klippt inn í þau, til merkingar.
Þeir eru teknir frá móður sinni í kringum 3-5 vikna aldur.
Flestir mæta örlögum sýnum með slátrun 5 mánuðum síðar.
Þegar þeir eldast eru þeir fluttir í Vaxtarstíur og þröngvað saman í eigin úrgangi.
Sumum kvenkyns svínum er haldið til hliðar til þess að taka við gylltunum í ræktunarferlinu,
vandlega valdar fyrir álitinn hæfileika þeirra til að geta fræmkvæmt stórar fæðingar.
Flest svínabú notast við gervifrjóvgun frekar en náttúrlega æxlun,
þar sem það gefur færi á að þunga 30-40 kvenkyns svín frá einum gelti.
Vinnumenn safna sæðinu með því að fróa göltunum,
og koma því svo innan í gylltuna í gegnum rör þekkt sem svínastorkur.
Geltir eru samt notaðir til þess að espa kvenkynið fyrir sæðingu,
en komið er í veg fyrir raunverulega æxlun.
Þegar þungunin er staðfest er gylltan færð inn í eina af tveimur gerðum af hýsingu
í gegnum alla 16 vikna meðgönguna.
Gylltubásar eru einstaklingsbúr þar sem, eins og í fæðingarbúrunum,
geta gylltunar bara tekið eitt eða tvö skref áfram eða afturábak
og geta ekki snúið sér við.
Þó það sé smám saman verið að fasa þeim út af flestum svínabúum í Ástralíu
þá eru gylltubásar algerlega löglegir og því fylgja engin viðurlög að halda gyltunum þar
lengur en sjálfsetta takmarkið sem eru 5 dagar.
Þetta er líkt hinu meinta „banni“ af gylltubásum í Evrópusambandinu
sem í raun leyfir allt að 4 vikur í þeim fyrir hverja meðgöngu.
Þegar þau hafa val þá losa svín úrgang
fjarri frá þeim stað sem þau sofa og borða.
Þessi öfgafulla innilokun hefur verulega slæmar sálrænar afleiðingar.
Hinn valmöguleikinn, hóphýsing,
pakkar þunguðum svínum inn í litlar steyptar stíur.
Skortur á plássi og áreiti getur valdið árásargirni hjá svínunum.
Þau sem falla í frárennsliskerfið í gegnum göt í gólfinu
eru skilin eftir til að svelta eða drukkna í rennsli úrgangsins.
Viku fyrir fæðingu,
eru þær færðar inn í fæðingarbúrin,
þar sem þær dúsa næstu 4-6 vikurnar.
Hreyfingarleysið veikir vöðva gylltunnar að því marki
að hún á erfitt með að standa upp eða leggjast niður.
Til að takmarka vöfðahrörnun er hún þvinguð til þess að standa upp einu sinni á dag.
Hún fær núningssár frá hörðu yfirborðinu…
eða líffærasig og sýkingar útaf líkamlegu álagi
vegna endurtekinna fæðinga og bágra aðstæðna…
… sem getur einnig leitt til lömunar
sem kemur í veg fyrir að hún nái til matar og vatns við enda búrsins…
… eða getur jafnvel leitt til dauða í búrinu.
Hjálparvana horfir hún á þegar grísirnir hennar verða veikir og deyja,
eða eru afskræmdir og misnotaðir þangað til þeir eru teknir í burtu frá henni.
Hún mun þola þetta ferli fjórum sinnum yfir tvö ár
áður en henni er skipt út og send í slátrun,
eða drepin og hent á staðnum.
Hugtakið „ræktuð í frjálsagöngu“ þýðir eingöngu að svínin eru fædd úti í litlum kofum,
en eyða síðan restinni af ævinni í skúrum,
þar sem þau þola sömu þrengsli, heilsu- og atferlisvandamál eins og á öðrum búum,
á meðan þau eru á kafi í eigin úrgangi.
Með getu til að lifa í 10-12 ár eru flest svín drepin aðeins 5-6 mánaða gömul,
troðið í flutningsbíla í svínabúinu
og oft keyrð langar vegalengdir að sláturhúsinu,
án matar, vatns eða verndar frá miklum hita eða kulda.
Í sláturhúsinu bíða þau í litlum, steyptum eða málm, geymslustíum,
yfirleitt yfir nótt, enn án matar og með takmarkað eða ekkert aðgengi að vatni.
Um morgunin er þeim smalað með valdi á drápsgólfið,
oft með rafmagnsskafti.
Algengasta aðferðin við að rota og drepa svín í Ástralíu,
notuð í öllum helstu sláturhúsum og lofsunginn sem „mannúðlegasta“ og skilvirkasta leiðin,
er koltvíoxið gasklefinn.
Kerfi búið snúningsbúrum lækkar 2-3 svín í einu, öll með fullri meðvitund,
niður í þétt gasið,
sem brennir augu þeirra, nasir, afhol, háls og lungu
á meðan það kæfir þau.
Minni þéttleiki af koltvíoxíð myndi valda minni sársauka og stressi,
en tekur mun lengri tíma til að gera svínin meðvitundarlaus,
sem gerir það fjárhagslega óhagstætt.
Gyllturnar eru sendar í gasklefann ein í einu.
Vegna stærðar þeirra er gasið ekki eins skilvirkt,
og sumar koma út með meðvitund að hluta,
og eru þá einnig stuðaðar með rafmagni eftirá.
Efitr að vera ýtt út við hina hliðina,
eru svínin skorin á háls og þeim blæðir út.
Rotun með rafmagni, notuð í smærri sláturhúsum,
er mun líklegri til að mistakast.
Rangur straumur, staðsetning, eða lengd,
eða takast ekki að skera hálsinn nógu fljótt,
getur valdið að svínið er eingöngu lamað og getur ekki hreyft sig
á meðan það getur enn fundið fyrir sársauka,
eða komið til meðvitundar meðan því blæðir út.
Blikk augna og taktfastur andardráttur eru sterk merki meðvitundar.
Eitt af öðru eru þau felld fyrir framan hvert annað.
Pinnabyssur er annar möguleiki notaður í minni slátuhúsum.
Ein gerð byssunnar skýtur pinna í gegnum höfuðkúpu dýrsins
til að skemma heilann varanlega,
og koma í veg fyrir að þau nái meðvitund.
á meðan önnur tegund byssunnar veldur bitlausu höggi líkt og hamar.
Skilvirk rotun krefst þess að byssan sé beitt rétt
og rétt staðsett á höfðinu,
sem getur reynst erfitt ef höfuðið er ekki skorðað.
Eftir að hafa orðið vitni af drápum félaga sinna,
eða eftir að hafa fundið blóðfnykinn frá gólfinu,
eru þau óviljug til þess að stíga inn í byssuboxið.
Pinnabyssan er minna skilvirk á stærri svín, eins og gyltunar.
Fyrir þær má nota riffil sem valkost.
Í þessum tilvikum er nákvæmni jafnvel enn vandasamari.
Eftir að hafa blætt út er svínunum komið ofaní tanka af brennandi heitu vatni
til þess að mýkja húðina þeirra og fjarlægja bursta og hár.
Þau sem hafa ekki verið rotuð og drepin rétt deyja loks við drukknun.
Afgangsefnin - húðirnar, beinin, hófar, innyfli og fita -
eru ferjuð í bræðslusmiðjuna þar sem þeim er umbreytt í feiti
til að nota í mat, sápur, sleipiefni og lífrænt eldsneyti,
eða breytt í aðrar vörur eins og gelatín.
Villt svín fengu fyrst kynni af Ástralíu með Fyrsta Flotanum,
og tilehyra nú um 40% af landinu,
aðallega í Queensland og New South Wales.
"Pig dogging" er hefðbundin aðferð þar sem þjálfuðum árásargjörnum hundum er sleppt
til að finna, elta og særa lifandi svín,
halda þeim föstum niðri
þangað til veiðimönnunum tekst að ná þeim og ljúka þeim af með hnífi.
Jafnvel þótt villt svín séu yfirlýst meindýr,
þá er ekki óalgengt að veiðimenn sleppi ungum grísum inn í þjóðgarða
svo þeir geti komið síðar og veitt þá.
Líf varphænsna byrjar í útungunarstöðinni.
Eggjum sem safnað er frá foreldrinu eru geymd, ræktuð og klekjast út eftir 31 dag.
Ungarnir eru flokkaðir eftir kyni á aðskilin færibönd.
Hér í stærsta utungunarbúi Ástralíu hafa ungarnir verið erfðabreyttir
þannig kynin eru af ólíkum lit, sem gefur færi á fljótri flokkun.
Óhæfir til þess að framleiða egg
og af allt öðrum stofni en kjúklingar sem notaðir eru fyrir kjöt
þá er litið á karlkyns unga sem ónothæfa afurð,
sem og kvenkyns ungar sem álitnir eru vera afskræmdir eða veikburða.
Þessir ungar eru flokkaðir frá heilbrigðum kvenkyns ungum
fyrsta dag lífs síns, og sendir í iðnaðarblandara eða tætara.
Þessi aðferð er lögleg og talin mannúðleg af RSPCA.
Minni utungunarstöðvar nota koltvíoxið gas
eða einfaldlega kæfa ungana með plastpokum.
Öll eggjabú sem þau sem nota
búr, hlöður, frjálsagöngu, lífræna vottun og samþykki RSPCA
drepa karlkyns unga,
en heildartalan er um það bil 12 milljón á ári í Ástralíu.
Á meðan halda heilbrigðu kvenkyns ungarnir í sársaukafulla afgoggun.
Hænur eru afgoggaðar til að minnka skaðan sem þær geta valdið
hvor annari í innilokun eggjabúa.
Ungunum er síðan staflað í bakka og fluttir yfir á uppeldisbýli,
þar sem þeir eru í 4 mánuði þangað til þeir byrja að verpa eggjum.
Örfáum karlkynsungum er hlíft við tætaranum
til þess að þjónusta okkur, ásamt völdum hænum, sem foreldrar,
eða til frjóvgunar á eggjunum fyrir stöðvarnar.
Hinar hænurnar eru sendar á eggjabú um gjörvalt landið.
12 milljón af þeim 18 milljón varphænum, á hverjum tíma í Ástralíu,
eru hýst í búrum.
Hvert skýli hýsir allt að 100.000 hænur, með milli 4 og 20 hænur í búri,
og fær hver hæna svæði sem er minna en A4 blað.
Þær geta ekki teygt vængina né sýnt nokkur náttúruleg atferli
eins og að baða sig í ryki, setið á greinum eða leitað að æti.
Vegna áratuga beitingu á genabreytingum og kynbótum,
þá verpa þær eggi nær daglega eða allt að 330 eggjum á ári,
miðað við um 10-15 sem villt hæna myndi verpa.
Þegar þær eldast þá hafa bágar aðstæður og líkamleg streita vegna mikils varps
slæmar afleiðingar á heilsu þeirra, eins og sést þegar þær smám saman tapa fjöðrunum sínum
og fölnandi kamb sem gefur til kynna blóðleysi.
Dauðsföll inn í búrunum eru algeng,
og vegna stærðar verksmiðjanna er oft ekki tekið eftir þeim í langan tíma
sem þvingar hinar hænurnar að lifa ofan á rotnandi líkunum.
Nýrri búrakerfi safna úrganginum á færibönd undir búrunum,
en eldri kerfi leyfa úrganginum að staflast upp fyrir neðan.
Fuglum sem tekst að flýja búrin eru skildir eftir til að deyja í þessum mykjuhaugum.
Við 18 mánaða aldur, eftir að hafa búið í búrinu í meir en ár, hefur eggjaframleiðnin
dalað töluvert, nóg til þess að þær eru sagðar vera „eyddar“.
Þær eru „grisjaðar“ - togaðar úr búrunum og troðið í bakka,
sem leiðir oft til beinbrota vegna harðskeyttra handbragða.
Þær eru annaðhvort gasaðar til dauða og síðan grafnar eða urðaðar,
eða sendar í slátuhúsið, og skipt út fyrir 4 mánaða gamlar hænur.
Þangað til 2016.
voru engir alþjóðlegir staðlar um hvaða egg mætti kalla sem frjálsagöngu.
Í dag eru frjálsagönguhænur hafðar úti við hámarksþéttleika
sem nemur 10.000 hænur á hektara - ein á fermetra -
en þær eyða þó mestum tíma sínum pakkaðar þétt saman í stórum skúrum.
Hænsnum er eðlislægt að mynda og lifa innan félagslegs stigveldis þekkt sem goggunarröð,
en geta einungis þekkt um 100 önnur hænsn.
Í skúrum eða girt af með þúsundum annarra fugla,
leiðir vanhæfni þeirra til að viðhalda goggunarröðinni til glundroða.
Veikburða fuglarnir eru áreittir með enga leið til að flýja.
Sjúkdómar dreifast hratt.
Fuglaflenslufaraldur í frjálsu eggjabúi í New South Wales árið 2013,
talinn hafa smitast frá villtum öndum,
leiddi til lógunar á yfir 400.000 hænum.
Mörg stærri bú með frjálsar hænur hafa einnig hænur í búrum á sömu eign,
þar sem eggin frá báðum stöðum enda í sömu pökkunarstöðinni.
Greining frá 2009 úr gögnum frá eggjaiðnaðinum gaf til kynna að allt að
eitt af sex eggjum sem seld voru sem „frjálsagönguegg“ komu frá búrhænum.
Eins og með búrhænur
þá eru frjálsagönguhænur sendar í slátrun frá aðeins 18 mánaða aldri,
mun styttra en þeirra 10 ára náttúrlega ævilengd.
Í sláturhúsinu eru hænurnar hengdar á hvolf á færanlega línu.
Þeim er lækkað niður í bað af rafmögnuðu vatni til að rota þær
áður en háls þeirra er skorin af sjálfstýrðum hníf,
en ef þær lifta hausnum, geta þær sloppið við rotunarbaðið,
og mæta hnífnum með fulla meðvitund
og drukkna á endanum í sjóðandi vatninu seinna í ferlinu.
Sláturhænurnar enda að miklu leiti sem lággæða kjúklinga kjötvörur
eins og hakk, eða umbreytt í alifugla máltíð fyrir gæludýr
eða sem fóður fyrir búdýr.
Kjúklingar aldir fyrir kjöt, (kallaðir broilers),
eru stærra kyn en varphænur,
hannaðir í gegnum mannlega íhlutun til þess að vaxa hratt og ná gífurlegri stærð.
Stutt ævi þeirra byrjar í kjúklinga útungunarstöð.
Þó bæði kyn séu notuð í þessum iðnaði,
þá nota útungunarstöðvarnar einnig tætara
eða gasklefa,
fyrir veika eða afmyndaða fugla sem ekki er reiknað með að nái sláturþyngd.
Dagsgamlir fuglar sem fá að lifa eru færðir yfir á uppvaxtarbýli.
Síðan 2016 voru 530 kjúklingabú í Ástralíu,
sem saman hýstu á hverjum tíma um 90 milljón fugla.
Hver skúr heldur 40 til 60 þúsund.
Fyrstu vikuna er 4-6% dánartíðni eðlileg,
sem telur 1600 til 3600 dauða unga á hvern kofa, um 200-500 daglega.
Þorri þeirra verða fundnir dauðir af vinnufólki,
aðrir sem virðast veikir eða slasaðir verða drepnir eða kastað út lifandi.
Þegar þeir vaxa fylla þeir fljótlega út í plássið í skúrnum,
og lifa á meðal uppsöfnun af þeirra eigin úrgangi.
Dánartíðnin lækkar, en dauðsföll eiga sér samt stað reglulega.
Stutt frá skúrunum er líkunum safnað saman og þau urðuð.
Kynbætur, skortur á hreyfingu vegna þéttleika,
gerviljós og mikil notkun af sýklalyfjum sem eykur fóðurneyslu,
hefur leitt til þess að nútíma kjúklingar
ná 3 kg sláturþyngd á aðeins 35 dögum,
sem er veruleg aukning frá náttúrulegu 2 kg hámarki á 96 dögum.
Líkamar þeirra eiga í miklu basli við þennan öfgafulla líkamlega þrýsting,
sem gerir bein-, hjarta- og meltingarvandamál algeng.
90% af þeim sem komast í sláturhúsið eru með áberandi afbrigðilegt göngulag.
Skúrarnir eru ekkert þrifnir yfir alla 5 til 7 vikna hringrásina,
sem veldur miklum ammóníumþéttleika og getur ert og brennt húðina þeirra
og truflað öndunarfærin þeirra.
Kjúklingar sem eru seldir undir samþykktum merkjum RSPCA
fá sérbás í miðjum skúrnum,
en annars eru aðstæður í ferlinu eins.
Grisjun á sér stað undir dimmum ljósum um miðja nótt,
þegar fuglarnir eru hvað rólegastir og sjá ekki hvað er að gerast.
Þeir eru yfirleitt teknir handvirkt af verktökum
og fleygt í plastbakka,
og bökkunum lyft upp í vörubíl til að vera fluttir í sláturhúsið.
Líkt og varphænur eru þær hengdar á afturfótunum á sjálfvirka keðjulínu,
og svo dýft ofan í rafbað,
og fuglar sem lyfta hausnum halda áfram fullir meðvitund
áður en háls þeirra er skorin opin með snúningsblaði.
Vinnumaður stendur hjá með hníf fyrir fugla sem missa af fyrsta blaðinu.
Kalkúnar hafa verið kynbættir til að
verða svo stórir að þeir geta ekki lengur æxlast náttúrulega
svo að kalkúnaiðnaðurinn notast við gervifrjóvgun,
sýnt hér á frjálsagöngubúi í Victoria
en þó talin sem stöðluð aðferð
á þeim fáu Áströlsku útungunarbúum fyrir kalkúna.
Þessir mjög forvitnu fuglar, eru ræktaðir á keimlíkan hátt og kjúklingar,
með 10-14 þúsund fugla í skúr sem jafngildir 6 kalkúnum á fermeter.
Genabreytingar og gervilýsing hámarkar fóðurinntöku,
sem stuðlar að vaxtarhraða sem er tvöfaldur á við villta kalkúna.
Þeir ná fljótlega vigt sem fætur þeirra geta ekki borið.
Þeir lifa í eigin úrgangi og sár geta auðveldlega orðið sýkt.
Dánartíðni eykst með aldri
sem að jafnaði er 3-5% fyrir kvenkyn
við endan á 12 vikna ævi þeirra í skúrunum,
og 10-12% fyrir karlkynið við endan á 16 vikna ævi þeirra.
Dauðu fuglunum er safnað og hent eins og rusli.
Restin er flutt í sláturhúsið,
þar sem þeir eru kýldir, sparkað í og barnir
á meðan þeir eru festir á hvolf á sláturlínuna.
Smærri sláturhús geta notað einstaklings drápskeilur.
4-5 milljón eru drepnir á hverju ári í Ástralíu,
þar sem flestir eru keyptir og borðaðir í kringum Jól.
Restin af árinu, og jafnvel mörg ár í senn eru þeir frosnir.
Eins og með kjúklinga þá eru tætarar enn notaðir í útungunarstöðvum
fyrir veiku og afskræmdu andarungana sem eiga litla von að lifa fram að lokavexti.
Andabúskapur á margt sameiginlegt með kjúklinga- og kalkúnabúskap.
Andarungar eru fluttir frá utungunarstöðinni á fyrsta degi lífsins,
og vaxa á ofsahraða á aðeins 7 vikum,
í rými með þúsundum annarra
í sjaldþrifnum skúrum þar sem sjúkdómar og dauðsföll eru algeng.
Endur eru vatnadýr, og hafa því veika fóta- og lærliði frá náttúrunnar hendi
þar sem þær þurfa venjulega ekki að bera alla líkamsþyngd sína yfir löng tímabil.
Þar sem vatn er til staðar þá fljóta endur til lengri tíma,
og minnka þrýsting á vöðvana og beinagrindina.
Hinsvegar, þar sem þeim er neitað um vatn,
eins og í flestum Áströlskum búum, einnig frjálsagöngubúum,
verða endur að bera alla líkamsþyngd sína á fótunum í 7 vikur
- og oft lengur fyrir endur sem notaðar eru fyrir æxlun -
sem leiðir til höltrunar, staðlausra liða og brotinna beina.
Kynbætur með það að markmiði að láta endur vaxa hraðar og verða þyngri,
í sambland með ófullnægjandi beinamyndun
í ungri beinagrind þeirra,
bætir jafnvel enn meiri þrýstingi á fóta- og lærliði sem eru veikir fyrir.
Ekki einu sinni með vatn til að dýfa hausnum í,
þá geta endur ekki haldið augunum, nefinu og fjöðrunum hreinum,
sem eykur líkur og sjúkdómum eða blindu.
Þær búa í sínum eigin úrgangi og mikið magn af ammoníu
getur valdið sársaukafullum bruna á fætur þeirra og aukið við sár og slys.
Þetta afleita umhverfi og troðningur
sem gjarnan leiðir til taugasjúkdóma þar sem ósamhæfni, og haus- og hálsskjálftar,
eru undanfarar lömunar, flogs, dás og dauða.
Þegar veikar eða særðar endur eru fundnar af vinnumönnum,
eru þær drepnar með hálsbroti.
Eftir 49 daga er þeim safnað í bakka
og lyft í vörubíla til þess að vera fluttar í sláturhúsið.
Margar lifa ekki ferðalagið af.
Rétt eins og kjúklingar og kalkúnar,
eru endur hengdar á fótunum á sláturlínuna.
Hið dæmigerða rafbað er, enn og aftur, ekki alltaf skilvirkt,
og margir fuglar eru skornir á háls fullir meðvitundar
og deyja á endanum vegna blóðtaps eða drukknunar í hitapottinum.
Síðan 2018 hafa þrjú fylki í Ástralíu
bannað andaveiðar til skemmtunar á grundvelli þess að það sé grimmt,
en í Viktoríu, Suður Ástralíu og Tasmaníu
er þessi venja áfram lögleg á meðan veiðileyfi eru opin ár hvert.
Stofn vatnsfugla í Viktoríufylki hefur stöðugt farið minnkandi,
og náði mestri lægð 2017 í 34 ár,
en samt heldur veiðin áfram og er réttlæt vegna viðskipta
fyrir dreifbýlin í kringum vatnalöndin,
og almennrar ánægju og fullnægingu veiðimannanna.
Tölvulíkön og áætlanir byggðar á athugunum frá björgunarfólki á vatnalöndunum
benda til að andaskyttur skylji eftir jafn marga særða fugla
eins og þeir drepa og ná, sem telur mörg þúsund endur
sem skyldar eru eftir til að þjást og deyja frá sárum sínum.
Að auki hafa lík af mörgum löglega vörðum tegundum, eins og
Freckled Duck (sjaldgæf og í útrýmingarhættu),
verið fundin í vatnalöndum á veiðitímabilunum, þar sem
skytturnar annaðhvort þekkja ekki tegundina áður en þeir skjóta
eða skjóta bara samt.
Um 80% af öllum dún og fjöðrum
sem notuð eru í hluti eins og jakka, svefnpoka og rúmföt koma frá Kína,
þar sem algengt er að endur og gæsir eru reittar lifandi.
Þetta felur í sér að fjöðrunum er kippt úr skinninu með tilheyrandi sársauka,
og skilur eftir sig opin og blóðug sár,
ferli sem er endurtekið oft áður en þeim er loksins slátrað.
Birgjar vottaðir samkvæmt ábyrgum dún stöðlum hafa jafnvel
verið staðnir að verki við lifandi reitingu.
Á endanum þá er ekki mögulegt að vita hvort ákveðnar dúnafurðir
í Ástralíu og annars staðar koma frá þessum býlum.
Eins og mannfólk þá hafa kýr sterkt móðureðli
sem mynda sterk tengsl við ungviði sín,
og verða að fæða til þess að framleiða mjólk.
Á mjólkurbúum eru þær gerðar óléttar með valdi
ár hvert til að halda uppi mjólkuframleiðslu,
yfirleitt með gervifrjóvgun frekar en náttúrulegri æxlun,
sem krefst þess að vinnumenn stingi hendi inn í endaþarm kúarinnar
til þess að staðsetja leghálsinn meðan sæði sem safnað er frá nauti er sprautað inn.
Kálfarnir þeirra eru teknir frá þeim aðeins nokkrum klukkustundum frá fæðingu
til þess að mjólkinni, sem er ætluð þeim, geti verið safnað saman og selt til manneldis.
Dagana eftir aðskilnaðinn,
baula mæðurnar dag og nótt,
leitandi að kálfunum sínum.
Það er vitað til að þær syrgja í marga daga og jafnvel vikur.
Karlkyns kálfarnir, eru taldir
gagnslausir í mjólkuriðnaðinum vegna þess
að þeir geta aldrei framleitt mjólk.
Þeir eru einangraðir í fimm daga áður en þeim er smalað í vörubíl,
og sendir í sláturhúsið.
Þeim getur verið neitað um mat seinustu 30 klst lífs síns.
Sveltir, ringlaðir og örvæntingafullir í væntumþykju,
gráta þeir til mæðra sinna úr stíu sláturhússins
þar sem þeir verða drepnir daginn eftir.
Þeir sem forðast rotarann eða eru rotaðir illa
eru drepnir fullir meðvitundar.
Um 700.000 karlkyns kálfum er slátrað sem úrgangsafurð mjólkuriðnaðarins
á hverju ári í Ástralíu.
Lítill fjöldi karlkyns kálfa fá að vaxa lengur, allt að 20 vikur,
og er slátrað fyrir kálfakjöt.
Kvenkynskálfarnir eru einnig einangraðar,
fóðraðar á mjólkurduftslausn,
og á endanum settar í ferlið eftir að hafa sjálfar verið gerðar óléttar.
2-3svar á dag, er mjólkandi kúnum smalað inn í mjólkurskúrinn
og tengdar við iðnaðarmjólkurvélar.
Við náttúrulegar aðstæður geta þær lifað í allt að 20 ár.
Á mjólkurbúum endast þær aðeins 4-8 ár,
sumar - kallaðar „downers“ - falla frá undan þrýstingnum
af samfelldum meðgöngum og við að framleiða allt að 10 sinnum meiri mjólk sumar - kallaðar „downers“ - falla frá undan þrýstingnum
af samfelldum meðgöngum og við að framleiða allt að 10 sinnum meiri mjólk
en þær myndu eðlilega gera,
restin er send í slátrun þegar hægir mjólkurframleiðslunni
eða þær verða of slasaðar til að halda áfram.
Gervifrjóvgun er einnig tekin fram yfir náttúrulega æxlun í nautakjötsframleiðslu.
Kálfar ræktaðir fyrir kjöt ganga undir nokkrar sársaukafullar aðgerðir
án deyfingar, eins og hornaklippingar
eyrnamerkingar
geldingar, með hníf eða með
framkvæmd sem kallast „ringing“,
þar sem að teygju er kyrfilega komið fyrir við stofn eistnanna,
sem takmarkar blóðflæði þar til þau á endanum rotna og detta af.
og merkingar með heitu járni.
Þeir sem veikjast fá ekki aðstoð dýralækna og versna fljótt.
Lyf eins og sýklalyf, vaxtar hormón, vítamín og bætiefni
og prógesterón til að viðhalda frjóvgun eru sprautuð...
eða sett inn í leggöngin...
eða munnlega.
Þessar og aðrar venjubundnar rútínur eins og flokkun eða skoðun fyrir meðgöngu
láta kýrnar með valdi hópast í gegnum svæðis kerfi
inn í skorðaðan kassa sem kallast crush fyrir stakar skoðanir.
Í kringum 40% af nautakjöts birgðum Ástralíu
og 80% af nautakjöti sem selt er í stærstu matvörubúðunum innanlands
kemur frá nautgripum sem hafa eytt síðustu 10-15% af lífi sínu
troðnir inní hrjóstraða fæðureiti,
þar sem þeir eru fitaðir upp með korni fyrir slátrun 18 mánaða gamlir.
Þeir eru neyddir inní the knockbox, þar sem þeir reyna örvæntingafullt að sleppa.
Pinnabyssan er algengasta aðferðin við að rota kýr,
en sérstaklega minni byssurnar virka oft illa á svona stór dýr
valda einungis sársauka og heftri hreyfigetu en ekki ómeðvitund.
Riffill er óalgengari valkostur.
Til viðbótar við að sjá dýrin fyrir framan sig vera rotuð,
drepin, og stundum jafnvel vinnsluna sjálfa,
þá í flestum tilfellum þurfa þau einnig að hlusta á örlög sín frá næsta herbergi.
Frá ófrískum kúm sem er slátrað kemur blóð frá ófæddum kálfunum,
þekkt sem kálfa fóstur blóðvatn eða kúa fóstur blóðvatn,
sem er mikils virði fyrir lyfjaiðnaðinn,
og selst í kringum $600 per líter.
Húð kúanna og kálfanna er send í leðurvinnslustöðvar,
meirihlutinn af því fer í útflutning.
Það er algengur misskilningur
að leður sé afgangsafurð úr kjötiðnaðinum ætlað til að minnka sóun.
Það er mun nákvæmara að segja að það sé vara
sem stundum er meira virði en kjöt
að því marki að fleiri og fleiri dýr
eru frekar drepin fyrir húð sína en fyrir hold sitt.
Ódýrt leður notað í skó, handtöskur og aðra fylgihluti
er einnig flutt inn til Ástralíu, Bandaríkjanna og Evrópu
frá þróunarlöndum eins og Indlandi og Bangladesh.
Þar sem kýr eru taldar heilagar af Hindu trúnni
þá er slátrun á þeim ólögleg í 24 af 29 ríkjum Indlands.
Til að vera löglega slátrað fyrir leður,
þurfa þau fyrst að ferðast hundruði eða þúsundi kílómetra
til einna af fimm undanþegnu ríkjanna eða yfir landamærin til Bangladesh.
Það fer eftir leiðinni og fjölda dýra
- sem stundum telja þúsundum - en mikið af þessari ferð getur verið fótgangandi.
Í undirbúningnum eru skór negldir í fóta margra
og reipi þrætt fast í gegnum nef þeirra.
Uppgefin, hungruð og þyrst, falla þau mörg á leiðinni,
neydd áfram með því að toga í nef reipin eða brjóta hala þeirra...
barin með prikum eða nudduð í augun með chilli pipar.
Restina af ferðinni er þeim troðið inn og út úr flutningabílum,
hornin þeirra stingandi hver aðra og oft brotna beinin þeirra.
Þau sem komast í sláturhúsið eru drepin fyrir framan hvort annað
án fyrirfram rotunar,
sum jafnvel húðflett lifandi.
Húð þeirra er drekkt í eiturefnum, sem eru
þekkt fyrir að valda krabbameini eða slæmum húðsjúkdómum,
oft af börnum.
Grundvallar hugmynd temjureiða
er líkamleg stjórnun og yfirráð yfir veikari og berskjaldaðri verum.
Kálfar og naut eru líkamlega espuð upp
til skemmtunar áhorfenda
í um 240 temjureiðum um alla Ástralíu á hverju ári.
Sem venjulega mjög ljúf dýr, þurfa þau að þola hala snúning,
rafstuð
og aðra líkamlega misþyrmingu bakvið tjöldin,
að auki eru notaðir sporar og ólar vafðar fastar um kviðinn,
til að láta þá "buck" og virðast tryllta.
Með ákefð og áhættu, nauðsynlegum þáttum fyrir skemmtilega sýningu,
eru meiðsli óhjákvæmileg.
Kálfa- og nautasnörun felur í sér hengingu á dauðhræddum dýrum
sem reyna að hlaupa í burtu en eru hnykkt niður með ofbeldi,
afleiðingin er oft mar, brotnir útlimir, brotin horn og jafnvel háls,
rifin liðbönd, innvortis blæðingar og húðbeðs skemmdir.
"Vetrar lömbun" er sæðing á kindum
svo þær beri í vetrar mánuðunum,
sem þýðir að lömbin eru vanin á vorin þegar túnin eru mest frjó.
Þó að þetta gerir lömbum kleift að vaxa hraðar
þá er útkoman sú að 10-15 milljón nýfæddra lamba -gróflega eitt af hverjum fjórum-
deyja innan 48 klukkustunda eftir burð útaf miklum kulda.
Fyrir sauðfjárbændur þá er þetta ákjósanlegara en hærri fóður kostnaður
"lömbunar" á hlýrri mánuðum.
Merino tegundin, sem er notuð í 80% af ullarframleiðslu Ástralíu,
hefur verið kynbætt til að hafa hrukkótta húð
afleiðingin er of mikil ull
sem gerir flugusýkingar algengari.
Til að minnka saur og flugusýkingar hjá lömbum sem lifa til sumars,
eru rófur þeirra styttar eða teknar alveg af,
og þau eru oft "mulesed" á sama tíma,
sem felur í sér að skera húð í kringum endaþarm þeirra
og enda rófu þeirra með málm klippum.
Ef lömbin eru yngri en 6 mánaða
þá er löglegt að gera þetta án nokkurrar deyfingar.
Rúningsklippurum er borgað eftir magni rýjaðra kinda en ekki eftir tíma,
þannig hraði er í forgangi frekar en nákvæmni
og það er engin krafa um formlega þjálfun eða faggildingu.
Eftir nokkur ár þegar þær geta ekki lengur framleitt nóg af ull
eru kindurnar sendar til slátrunar og seldar sem kindakjöt fyrir hagnað,
lömb sem eru ræktuð fyrir kjöt eru drepin á milli 4 og 12 mánaða gömul,
langt fyrir náttúrulegan líftíma þeirra sem eru 12-14 ár.
19 af 32 milljónum kinda sem drepin eru á hverju ári í Ástralíu
fara í gegnum sölusvæði
sem er millibils svæði búgarðs og sláturhúsa eða einkakaupanda,
þar sem að auki dýr eins og kýr, kálfar, hestar, kjúklingar og svín
eru boðin upp.
Hita álag, ofþornun, örþreyta eða fyrirliggjandi ástand
eru algengar dauðaorsakir á sölusvæðum.
Flestar kindurnar eru keyptar af sláturhúsum fyrir kjöt þeirra.
Ekkert dýr í sláturhúsi gengur sjálfviljugt til síns dauða.
Á ný sýnir sig að rafstuð er reglulega árangurslaust
og veldur einungis sársauka og skelfir dýrin enn meir
á þeirra síðustu stundu.
Pinnabyssu rotun er ekkert betri.
Sama hversu árangursrík rotunin kann að líta út
þá er ómögulegt að vita með vissu hvort að dýrið
hafi misst alveg meðvitund og finni ekki lengur sársauka,
eða sé bara lamað, geti ekki hreyft sig og finni fyrir öllu.
Í ótta sínum og neyð, ná sum að sleppa í stutta stund
til að standa beinlínis frammi fyrir þeim sem voru á undan,
eru síðan neydd til baka í röðina vitandi það að þau eru næst.
Geitur eru ræktaðar fyrir mjólk á svipaðan hátt og kýr,
margsinnis frjóvgaðar til að tryggja stöðuga mjólkurframleiðslu.
Sem smáiðnaður í Ástralíu með einungis 65 býli
þá er geitamjólk markaðsett sem auðmeltari valkostur
fyrir fólk sem er með ofnæmi fyrir kúamjólk.
Um allan heim drekka fleiri mjólk úr geitum en frá öllum öðrum dýrum.
Karlkyns kiðlingar sem geta aldrei framleitt mjólk
eru venjulega flokkaðir sem ónothæfir og eru drepnir á býlinu stuttu eftir fæðingu
á meðan kvenkynin eru ræktaðar til að verða mjólkurframleiðendur sjálfar,
að vísu eru sum býli sem rækta og selja umfram geiturnar sínar fyrir kjöt.
Mjólkandi mæður eru mjólkaðar tvisvar á dag
í allt að tíu ár fyrir slátrun,
framleiða 4 lítra að hámarki á dag sem verður selt ferskt
eða breytt í ost, smjör, rjómaís, jógúrt eða sápu.
Ástralía er stærsti útflytjandi geitakjöts í heiminum,
megnið af því fer til Bandaríkjanna.
Einungis 10% kemur frá geitum sem eru ræktaðar fyrir kjöt, restin kemur frá úthaga geitum
villt tegund en upprunalega frá bústofni sem slapp
sem var færður til Ástralíu af Evrópubúum.
Þessar frjálsu geitur eru handsamaðar og fluttar
á fæðureiti þekkta sem geitastöðvar, þar sem þær eru fitaðar fyrir slátrun.
Að ófrísk dýr séu send til slátrunar er ekki óalgengt
og óumflýjanlega munu sumar fæða í flutningabílunum eða geymslustíunum,
stuttu eftir að þeim er hópað inn á dráps gólfið
þá eru afkvæmi þeirra skilin eftir til að deyja úr sulti eða smiti,
hrópandi til dánu mæðra sinna.
Lax er mest borðaði fiskur í Ástralíu,
næstum 40,000 tonn neytt á hverju ári.
Þeir eru ræktaðir undan landi í neðansjávar búrum,
aðallega í höfnum við suður og vestur strönd Tasmaníu
vegna kaldari sjós þar.
Hvert búr getur borið allt að 60,000 fiska
sem eru færðir frá innanlands klakstöð 12-18 mánaða gamlir.
Er þeir vaxa þá minnkar plássið í búrunum
þangað til þeir troðast þröngt saman.
Rannsókn sem var gerð 2017 á eldislaxi í Ástralíu, Noregi, Chile, Skotlandi og Kanada
fann út að helmingur fiskanna í kvíunum eru heyrnarlausir
sem orsakast af of hröðum vexti sem afmyndar hljóðskynjara þeirra.
"The world-heritage Macquarie Harbour" við vestur strönd Tasmaníu
er heimili stærsta svæðis fiskeldis í landinu
með lykil fyrirtækjum laxeldis iðnaðarins - Tassal, Huon og Petuna -
sem öll eiga nokkur býli sem innihalda allt að 2 tylftir kvía.
Á eins árs tímabili til September 2016 þá voru 21,000 tonn af ónýttu fiskifóðri
og óvitað magn af úrgangi sem endaði í höfninni.
Slíkt hátt stig mengunar leiddi til hættulega lágs súrefnisstigs
í vatninu og meiri hættu á sjúkdómum
sem varð til þess að stór hluti í kvíunum dó.
Fjölmörg fjölda dauðaatvik frá 2015 til 2018
voru rakin til köfnunar vegna lítils súrefnis,
eða mannlegra mistaka og sjúkdóma.
Stærsta af þessum þrem fyrirtækjum, Tassal,
hreykir sér af ásættanlegum lífslíkum sem eru 83% yfir allar kvíarnar.
Eftir 15-18 mánuði í þessum sjávar búrum, þegar þeir eru orðnir 7kg hver
er laxinn soginn upp í gegnum rör
inn í uppskeru skip þar sem þeir eru annaðhvort strax drepnir
eða fluttir lifandi í geymum til vinnslu svæðis á landi.
Barramundi eru ræktaðir í öllum ríkjum Ástralíu nema Tasmaníu.
Í kaldari suður ríkjunum
eru þeir ræktaðir í þúsundum í litlum búrum inni.
En í norður ríkjunum
eru þeir ræktaðir annaðhvort í búrum úti á hafi, svipað og laxeldi,
eða í úti tjarnar kerfi sem er líka notað fyrir silunga.
Svokallaða mannúðlega leiðin í uppskeru og drápi á eldis fiski
felur í sér að soga þá ofan í ískalt vatn til að þeir frjósi til bana.
Langt frá því að vera mannúðlegt þá er þetta hægur og kvalarfullur dauðdagi
sem tekur stundum hálftíma að deyða.
Fiskar sem drepnir eru fyrir sashimi, Japanskt góðgæti mært fyrir ferskleika,
eru stungnir í höfuðið áður en hálsæðin er skorin
og eru síðan settir aftur ofan í klaka til að blæða út.
Búðir og veitingastaðir sem sýna lifandi fiska
leyfa fólki sem vilja ferskleika
að velja hvaða einstaklinga þeir vilja drepa.
3/4 af sjávarfangi sem neytt er í Ástralíu er innflutt frá öðrum löndum,
þar af eru megnið af tegundunum rækjur, lax og túnfiskur.
Togarar draga stór net í gegnum vatnið fyrir aftan sig,
grípandi allar tegundir í sinni slóð.
Í kringum 85% af fiskistofni heimsins
er nú verið að veiða til fyllstu afkasta eða ofveiddir.
Á núverandi hraða
þá er reiknað með að höfin okkar verði fisklaus fyrir árið 2048.
Kanínuiðnaðurinn í Ástralíu er í basli.
Mjög smitbærir sjúkdómar sem kynntir eru til að útrýma villtum kanínum,
bornir af skordýrum, geta snarlega útrýmt heilu búunum,
á meðan aðrir keppa við
lægri verð villtra kanína sem eru veiddar og drepnar af veiðimönnum.
Kanínur í kjötrækt eyða allri ævi sinni
í vírbúrum, upphækkuðum frá gólfinu,
án þess að geta stundað sína náttúrulegu hegðun eins og að grafa, fela sig og hoppa.
Staflinn af úrgangi sem safnast fyrir á gólfinu undir þeim
býr til mikið magn af ammóníaki.
Kven kanínur sem eru hafðar fyrir fjölgun geta verið neyddar til að lifa við þessar aðstæður
í allt að 56 vikur á meðan þær gjóta 7 sinnum.
Flestar kanínurnar, sem geta lifað í 8-12 ár, eru drepnar 12 vikna gamlar.
3 til 4 þúsund kanínur eru notaðar til vísindarannsókna og tilrauna
á hverju ári í Ástralíu,
margar af þeim koma frá þessari stöð í Victoríu
Flestar loðvörur seldar í Ástralíu eru innfluttar erlendis frá,
mikið af þeim koma frá kanínum.
Árið 2015, lokaði fatamerkið Akubra starfsemi sinni í Ástralíu
og byrjaði að flytja inn kanínu feld frá Evrópu.
Ástralía flytur einnig inn loðfeld frá Kína, heimsins stærsta loðfelds útflutnings aðila.
Af 10 loðfeldsbúum heimsóttum af leynilegum rannsóknarmanni,
þá stundaði helmingurinn af þeim að reita feldinn af lifandi kanínum,
ferli sem er endurtekið á 3 mánaða fresti,
á milli þess tíma lifa kanínurnar í vírbúrum.
Að reita leiðir til lengri og arðbærari hára
miðað við að rýja eða klippa.
Er kanínur eldast þá vex minna af feld
og á endanum eru þær hengdar upp og húðflettar fyrir loka afurðina,
stundum ennþá lifandi.
12 kanínur eru drepnar til að gera flókaefni bara fyrir einn Akubra hatt.
Á heimsvísu er yfir 1 milljarður af kanínum drepnar fyrir feld þeirra á hverju ári.
Minkar eru almennt ræktaðir fyrir loðfeld sinn í föt,
fylgihluti eða jafnvel augnhárlengingar.
Þar sem að engin minkabú eru í Ástralíu
þá er loðfeldur þeirra innfluttur erlendis frá.
Í náttúrunni myndi hver einstaklingur ná yfir
allt að 2500 ekrur af votlendi.
Þrátt fyrir kynslóðir ræktaðar fyrir loðfeld
þá hafa, þessi forvitnu og einfara dýr,
verið sýnd þjást mjög mikið í haldi,
klesst inn í litlum vírbúrum þar sem þrálát leiðindi og streita
leiða til óðra hreyfinga og sjálfmeiðinga.
Minkar notaðir til fjölgunar eru hafðir í þessum búrum í fjögur til fimm ár,
gjótandi á hverju ári 3 - 4 kettlingum,
sem er slátrað og síðan húðflettir 6 mánaða gamlir.
Gasklefar eða lokaðir kassar fylltir með véla pústi eru
algengar leiðir til að drepa minka,
en eru ekki alltaf banvænar, sem leiðir til að sumir vakna þegar þeir eru húðflettir.
Endaþarms rafstuð eða einfaldlega hálsbrot
eru algengir aðrir valkostir.
Á eftir minkum eru refir næst mest ræktuðu dýr fyrir loðfeld
og þeir eiga við mörg sömu vandamálin að stríða.
Kínverskir loðfelds bændur halda því fram að þeirra hagnaður sé svo lítill
að þeir hafi ekki efni á að
drepa refi með neinum öðrum en mest hrottafengnu aðferðunum
þar sem mikið af refum eru húðflettir lifandi til að spara tíma og vinnu.
Innleiddir til Ástralíu af Bresku landtökufólki fyrir þeirra hefðbundnu íþrótt, refaveiðar,
og seinna til að stjórna dreifingu innleiddra kanína,
þá eru refir núna flokkaðir sem meindýr yfir allt landið,
taldir vera yfir 7 milljónir.
Veiði og skot á refum
á einkaeign er lögleg í öllum ríkjum.
Oft óvart borðað af upprunalegum dýrum á svæðinu
eða t.d. hundum,
þá er algengasta leiðin til að minnka fjöldann að nota 1080 eitur agn.
1080 er litlaust, lyktarlaust og bragðlaust,
veldur hægum, kvalarfullum dauðdaga fyrir öll fórnarlömb.
Þó að Ástralía, Evrópusambandið og Bandaríkin
hafi bannað innflutning á hunda- og kattafeldi
þá hafa rannsóknir sýnt að kínverskir hunda- og kattaloðfeldir
séu iðulega rangt merktir sem refa-, kanínu- eða minkafeldir.
Á hverju ári í Kína eru í kringum 2 milljónir hundar og kettir
ræktaðir, stolnir frá heimilum, eða teknir af götunni,
þröngvað inní vírbúr
og stundum fluttir í marga daga án þess að fá mat eða vatn,
til að vera hengdir, blóðgaðir, barðir eða kyrktir til dauða
eða jafnvel húðflettir lifandi.
Í kringum 450.000 hvolpar eru seldir til Ástralíu á hverju ári.
Í kringum 85% koma frá óskráðum ræktendum,
en með litlu eftirliti til staðar,
þá geta skráðir ræktendur verið að reka hvolpaverksmiðjur,
framleiðandi bæði hreina og blandaða hvolpastofna
til sölu í gæludýrabúðum eða á internetinu.
Í þessum verksmiðjum þá getur verið alveg löglegt
að halda móðurtík lokaðri í hrjóstrugu steyptu hólfi
í skúr í 23 klukkutíma á dag, í sífelldri endurfrjóvgun.
Þeim er neitað um ást og félagsskap,
meðhöndlaðar frekar sem framleiðsluvélar.
Þessir sætu hvolpar, seldir fyrir þúsundir dollara,
þjást oft af sjúkdómum eða öðrum heilsufarskvillum,
eða hegðunarerfiðleikum,
útaf aðstæðunum sem þeir voru berskjaldaðir fyrir á býlinu
og kynslóðum af valbundinni ræktun.
„Hæ, hvernig hefur þú það“
„Já, fínt. Muntu fá fleiri Golden Retrievers inn?“
„Ah, já, golden retrievers ef mér skjátlast ekki munu koma næsta Laugardag“
„Næsta laugardag? Ah ok“
„Og... hvaðan koma þeir? Eru þeir frá..."
„Við erum með okkar eigin ræktanda“
„Er það hvolpabú?“
„Augljóslega ekki.“
„Oh þeir eru svo fallegir!“
„Og það er góður ræktandi?“
„Já, klárlega, þeir eru skráðir“
„Svo það er ekki... Ég hef heyrt slæma hluti um hvolpabú...
Þetta er ekki hvolpabú?“ „Alls ekki.“
„Þú munt fá mjög veika hvolpa frá hvolpabúum“
„Veika hvolpa.“
Á meðan, er áætlað að 200-250.000 afhentir eða flækingshundar og kettir séu
deyddir með svæfingu á hverju ári í athvörfum eða skýlum yfir allt landið,
flestir þeirra eru heilsuhraustir en enginn vill þá.
Þrátt fyrir fjölda birtra hneykslismála á undanförnum árum
þá heldur mjóhundakapphlaup áfram að vera stór og kraftmikill
veðmála- og skemmtanaiðnaður í Ástralíu og víðsvegar um heiminn.
Snarleg hröðunin og rosalegur hraðinn
þar sem þessir stóru hundar elta tálbeituna í kringum braut
endar óumflýjanlega í árekstrum, föllum og meiðslum,
það sem tíðkast mest eru rifnir vöðvar, liðbandarof og ökklabrot.
Í hverri viku á Áströlsku brautunum eru allt að 200 hundar taldir meiðast
þar sem áætlað er að 6 til 10 mjóhundar annaðhvort deyja á brautinni
eða eru aflífaðir eftirá.
Náttúrulegt lífskeið mjóhunda er 12 - 14 ár.
Keppnis mjóhundar byrja feril sinn í kringum 18 mánaða gamlir,
og hætta þegar þeir eru 4 og hálfs árs gamlir.
Í New South Wales eru þeir með feril
sem endist að meðaltali bara í 363 daga.
Á milli 13.000 og 17.000 ungir mjóhundar eru drepnir árlega í Ástralíu.
Af 97.000 mjóhundum sem ræktaðir voru í New South Wales
á síðasta 12 ára tímabili til 2016,
þá voru 50-70% eða meira af þeim drepnir útaf því að þeir voru álitnir of hægir
eða óhæfir til að keppa.
Það eru að aukast sannanir sem
sýna að mjóhundar eru reglulega drepnir á ómannúðlegan hátt,
af þjálfurum sem velja frekar ódýran kost eins og byssuskot eða barsmíðar
yfir að borga dýralækni fyrir líknardráp.
Líkömum hundanna getur verið hent í pytti á einkalóðum
eða dreift um skóglendi.
Notkun á lifandi dýrum sem beitu við þjálfun á mjóhundum til að elta tálbeitu,
þó það sé ólöglegt þá hefur uppgötvast að það sé algengt,
frá rannsókn árið 2015 í New South Wales
var sagt að 85 til 90% allra þjálfara
stunda þá aðferð.
Ómældum tölum af skelkuðum grísum, kanínum, pokarottum, kjúklingum og kettlingum
hafa verið tætt í sundur til þess að kenna
annars ljúfum, rólegum dýrum að hlaupa í kringum braut.
Hestar eru ekki full þroskaðir fyrr en í kringum 5 ára, en almennt
byrjar veðhlaupaferill þeirra þegar þeir eru aðeins 2 ára
vegna hyllinga meira verðlaunafés
og hraðari endurheimtu fjárfestinga.
Það hækkar gríðarlega áhættuna á meiðslum
þar sem 80% þjást af sársauka í sköflungi,
eða hryggsjúkdómum.
Rannsóknir eftir veðhlaup hafa oft fundið
blóð í öndunarvegi og lungum hestanna
á meðal aukinnar tíðni og alvarleika magasára
er þjálfun og veðhlaup jukust.
Á brautinni eru þeir barðir sárlega til að fá þá til að fara hraðar.
Veðhlaupareglur takmarka barning á byrjunarstigum kapphlaupsins
en á síðustu metrunum þegar hestarnir eru þreyttir
og eiga erfiðara með að bregðast við þá eru engar hömlur
og þeir eru oft barðir áfram miskunnarlaust uns komið er í endamark.
Hindrunarveðhlaup eru tölfræðilega 19 sinnum meira hættuleg en flöt veðhlaup,
þar sem alvarleg slys eru mjög algeng.
Gróflega helmingur hestanna sem eru í hindrunarveðhlaupum
hverfa á hverju ári í Ástralíu,
yfirgefa iðnaðinn hljóðlega af óuppgefnum ástæðum,
taka aldrei þátt eða láta heyra í sér aftur,
eða eru drepnir á brautinni,
þar sem grænar plötur eru settar fyrir til að koma í veg fyrir að áhorfendur sjái.
11-12.000 veðhlaupahestar eru skráðir á hverju ári á landsvísu
á meðan hverfa jafnmargir úr iðnaðinum,
aðallega útaf slæmri frammistöðu, erfiðs skaps eða meiðsla.
Margir af þeim enda í vinnslustöðvum
þar sem þeir eru drepnir fyrir gæludýra- eða veðhlaupamjóhundafóður.
Aðrir enda í einu af tveimur skráðu hesta sláturhúsunum
sem flytja út hrossakjöt til manneldis.
Hestar eru einnig notaðir í rodeo.
Kameldýr voru flutt til Ástralíu á 19. öld til að vera notuð í flutninga
svo var þeim sleppt í náttúruna eftir að bílarnir komu.
Árið 2008 var fjöldi þeirra metinn í kringum 600.000
sem olli því að ríkið bjó til fækkunaráætlun
sem helmingaði fjölda þeirra,
aðallega með því að skjóta þau úr þyrlum
en líka með því að hópa þeim saman og ferja þau í sláturhús
fyrir útflutning til Bandaríkjanna og mið austurlanda,
aðferðir sem enn eru notaðar í dag.
Eftir að hafa eytt allri ævi sinni lifandi frjáls án þess að sjá menn
þá er fangelsun og ofbeldisfull meðhöndlunin
algerlega óþekkt fyrir þeim.
Aukinn fjöldi veiddra kameldýra
eru færð yfir í kameldýra mjólkurbú sem er stækkandi iðnaður
sem auglýsir sig sem heilsusamlegri valmöguleika í staðin
fyrir kúamjólk og minna skemmandi en að skjóta þau úr þyrlu.
Á bilinu 6 til 10 milljónir dýra
eru notuð til rannsókna og tilrauna í Ástralíu á hverju ári
þar á meðal 1-2 milljónir músa.
Margar þessara tilrauna fela í sér lifandi skurðaðgerðir án deyfinga
eða snertingu við eiturefni eða sjúkdóma.
Á endandum eru allar tilraunamýs drepnar því það er ekki hægt
að löglega sleppa þeim frá rannsóknarstofunni.
Koltvíoxíð gösun eða ofskömmtun af ísóflúrani í gegnum
gas eða sprautu, eru tvær algengustu aðferðirnar til að drepa mýs
eftir að þær hafa þjónað sínum tilgangi.
Vísindalegar kannanir og uppgötvanir nú til dags
eigast á við smáatriði mannslíkamans
þar sem ekki er gott að nota dýr til viðmiðunar.
Rannsókn frá árinu 2015 eftir The National Institues of Health í Bandaríkjunum
fundu að yfirþyrmandi 95% af öllum lyfjum
sem sýnast hættulaus og árangursrík í tilraunum á dýrum
virka ekki fyrir mannfólk.
Vanhugsað traust á niðurstöðum frá tilraunum á dýrum
þrátt fyrir aðra líklega nákvæmari valmöguleika
sem notast við sýni og frumur úr mönnum,
lík, herma og tölvunar módel,
gæti hafa kostað heilsu og líf tugþúsunda manna...
og milljarða dýra.
Hundruðir macaques, silkiapa og bavíana
eru skaffaðir árlega til ástralskra rannsóknastofa
frá þrem ríkisreknum ræktunarstöðvum.
Faldar frá almenningi bakvið gríðarlega öryggisgæslu
gera þessar rannsóknastofur allskonar líflæknistilraunir
á þessum gríðarlega vitru dýrum áður en þeim er hent.
Aðrir prímatar eru í haldi í sirkusum
þar sem þeim er sleppt úr búrinu sínu, með rosalegan leiða,
bara til að skemmta áhorfendum...
eða, í dýragörðum.
Ljón og tígrisdýr í haldi í Ástralíu þjóna sama tilgangi,
lifandi leiðinlegu og gremjulegu lífi
fyrir skemmtun borgandi gesta.
Á yfirborðinu geta sýningar sem sýna þessi og önnur framandi dýr
kallað fram undrun og spennu en fáir horfa nógu lengi
til að sjá síendurtekna hegðun þeirra
sem er merki um sálfræðilegt ástand algengt yfir öll dýr í haldi,
kallað zoochosis.
Í hitabeltis loftslaginu í Queensland
er Sea World með eina ísbjörninn í haldi í Ástralíu.
Þessi dýr eru náttúrulega þróuð
fyrir ískalda veðráttu Norðurheimskauts og hafa sýnt að í náttúrunni
geti þeir synt 70km undir 24 tímum
og ferðast 3000km að meðaltali á ári.
Hérna eru þeir fastir á svæði
sem er gróflega 30 x 40 metra breytt fyrir alla þeirra ævi.
Selasýningar er vinsælt aðdráttarafl fyrir dýragarða
þar sem selum er kennt að sýna listir fyrir mat frammi fyrir stórum áhorfendahóp.
„Og það er öruggt að sjávarfangið þitt kemur frá sjávarútvegi
sem verndar fiskistofna, störf og umhverfið.“
Baksviðs dúsa þau í litlum rýmum eins og öll önnur dýr í dýragörðum,
syndandi sífellt í hringi eða kveinandi af streitu.
Í náttúrunni geta höfrungar ferðast allt að 65km - 40 mílur - á dag
og eru alltaf á hreyfingu leitandi að mat,
leikandi sér og að slást innan síns hóps.
Þeir einir deila með mönnum og prímötum
eiginleikanum að hafa sjálfsmeðvitund, sannað með að þeir hafa innsæi og samkennd.
Það eru ekki neinar lokaðar aðstæður
sem geta útvegað allar þarfir fyrir hegðunarmynstur þessa gríðar gáfuðu
og skilvitlega flóknu dýra.
Í kringum 80% af Sea World höfrungum Ástralíu
hafa verið ræktaðir í haldi og verður aldrei sleppt,
allt líf þeirra fer í að skemmta daglega fyrir mat í verðlaun.
Að ná réttu stigi hungurs fyrir sýningar
er mjög mikilvægt fyrir góða sýningu
því þetta er líklegast vinsælasta aðdráttarafl dýragarðsins.
Með yfir $133 milljónir í aðgangs fé á hverju ári
þá er minna en 1 prósent eytt í þeirra
mikið auglýstu rannsóknar-, björgunar- og endurhæfingar-frumkvæði.
Ástralska ríkið setti lög árið 1985
að það yrðu engin fleiri höfrungasöfn stofnuð
og að þau sem væru til nú þegar ættu að deyja hægt út,
eftir að hafa séð sannanir þess að hvalir í haldi
þjást af streitu, hegðunar- örðugleikum, eðlunarvandamálum,
hærri dánartíðni og styttra lífskeiðs,
jafnvel þótt að við fyrstu sýn virðist þeir ánægðir með aðstæður sínar.
Í dag eru bara tvær stofnanir eftir
sem geta haldið starfsemi sinni áfram útaf glufu
sem leyfði þeim að hafa og sýna dýr sem voru fædd í haldi
þar með taldir þeir sem voru ræktaðir af villtum höfrungum
sem eiga að vera endurhæfðir og slepptir.
Þessi aðferð að bjarga, frjóvga og sleppa
leyfir þessum görðum að halda sterkum genastofni
til að tryggja að sýningar þeirra haldi áfram og hlið þeirra haldist opin.
Þó að Ástralskir höfrungagarðar geti ekki
fangað og innflutt villta og heilsuhrausta höfrunga þá er það raunverulega hægt
í dýraskemmtanaiðnaðinum annarstaðar í heiminum,
þar sem algengur staður til að fanga er í Japönskum bæ Taiji.
Á hverju ári frá September til Mars
eru þúsundir höfrunga og annara smærri hvala
hópað inn í rólega vík hjá Taiji
og hrottalega slátrað af sjómönnum bæjarins
sem sjá þá annað hvort sem tekjur eða meindýr.
Höfrungaþjálfarar hafa sést hjálpa veiðimönnunum
í að hópa höfrungunum saman,
veljandi út nokkra sem verður ekki slátrað
en í staðin fluttir á sædýrasafn og höfrungagarða um allan heim.
Ef þjóðarupphefð og hennar siðferðisþróun
getur verið dæmd eftir því hvernig hún fer með dýrin sín...
hvað segir það þá um Ástralíu?
Hvað segir það um Nýja Sjáland?
Bandaríkin?
Kanada?
Mexíkó?
Bretland?
Ísrael?
Spán?
Hvað segir það um okkur sem tegund?
Í allri skráðri sögu okkar þá hafa 619 milljón manns verið drepnir í stríðum.
Við drepum sama magn af dýrum á 3gja daga fresti,
og þar meðtalin eru ekki fiskar og aðrar sjávarlífverur
því dauði þeirra er svo mikill að það er bara hægt að mæla þau í tonnum.
En áður en við drepum þau þá þurfum við að rækta þau...
fangelsa og notfæra þau,
fyrir mat...
skemmtun...
föt...
og rannsóknir.
Allt þeirra líf, frá fæðingu til dauða,
er stjórnað af iðnuðum sem hugsa bara um gróða.
Veldi...
þjáninga...
og blóðs.
Borgað fyrir af neytendum sem er sagt að farið var vel með þau.
Frjálsagöngu, úr heima haga, lífrænt.
Að dauði þeirra hafi verið mannúðlegur,
að grimmd gegn dýrum gerist ekki hér í okkar landi,
og ef það gerist þá mun ríkið okkar, yfirvöld okkar
finna það og laga það.
Og við sem neytendur höfum enga ástæðu til að halda annað
því að borða og nota dýr er eðlilegt,
við höfum alltaf gert það.
Því vörurnar til sölu í hillum matvörubúðanna
eru svo mikið fjarlægðar frá einstaklingunum sem voru áður til,
sumir aðeins stuttlega,
sumir í ár án huggunar.
Einstaklingar sem deila með okkur og samföru- nauta dýrum okkar sem við elskum svo mikið,
okkar getu að finna fyrir ást.
Hamingju.
Hryggð og sorg.
Sem deila með okkur, okkar eiginleika að geta þjáðst.
Okkar vilja til að lifa,
að vera frjáls,
að vera ekki séð sem hlutir,
ekki fyrir gagnsemi okkar fyrir aðra,
heldur fyrir hver við erum sem einstaklingar.
Verur í okkar eigin rétti,
ekki einingar í framleiðslu.
Ekki birgðir.
Hann, hún, og þau, ekki „það“.
Sannleikurinn er sá
að það er engin mannúðleg leið að drepa einhvern sem vill lifa.
Þetta er ekki spurning um aðferð,
eða betri leiðir til að gera ranga hlutinn.
Stærri búr, minni þrengsli,
eða minna sársaukafullt gas.
Við segjum okkur að þau hafi lifað góðu lífi,
og á endanum viti þau ekki hvað koma skal
og finni ekki fyrir neinu.
En það gera þau.
Á þeirra síðustu klukkustundum, mínútum og sekúndum.
þá er alltaf ótti, þá er alltaf sársauki.
Lyktin af blóði.
Öskrin frá öðrum meðlimum þeirra eigin tegundar,
sem þau hafa deilt ævi sinni með.
Aldrei vilji eða löngun að deyja,
mun frekar örvænting til að lifa,
óð átök til þeirra síðasta andardrátts.
Og aldrei er þeim sýnd miskunn eða samúð,
frekar hæðst að,
hlegið að,
spörkuð,
barin,
hent eins og dúkkum,
eða send í hakkara bara útaf því þau fæddust sem vitlaust kyn.
Við tökum börnin þeirra.
Við tökum frelsi þeirra.
Við tökum líf þeirra,
sendum þau heilbrigð í sláturhús
til að koma út sem pakkaðir bitar á hinum endanum,
og við segjum okkur að einhversstaðar á leiðinni
gerist eitthvað mannúðlegt og siðferðislegt.
Og í ferlinu þá völdum við okkur sjálfum skaða.
„The World Health Organisation birti í morgun skýrslu
um hættur unna kjötvara og rauðs kjöts…“
Við eyðileggjum umhverfið okkar,
framleiðandi, í gegnum dýrarækt, meira af gróðurhúsaáhrifum en allur annar iðnaður
rífandi niður skógana okkar og slátrandi innfæddu dýrunum okkar
til að búa til pláss fyrir búgarða.
Nautgripir heimsins einir og sér neyta þess magns matar
sem passar fyrir kaloríulegar þarfir 8.7 milljarða manna,
en samt eru einn af hverjum níu mönnum - 795 milljónir -
sem þjást af alvarlegum næringarskorti, og 844 milljónir skortir hreint vatn
á meðan 1000 lítrar eru notaðir til að framleiða 1 lítra af mjólk
og 15000 lítrar fyrir eitt kíló af nautakjöti.
En samt höldum við áfram að réttlæta landbúnað dýra
með því að segja að það sé eðlilegt, nauðsynlegt og náttúrulegt.
Að dýraríkið eða ákveðnar tegundir í því,
eru óæðri okkur því þau skortir okkar sérstöku greind,
því þau eru eru veikari og geta ekki varið sig.
Við trúum því, með okkar augljósu yfirburðum,
að við höfum eignað okkur þann rétt að beita afli, valdi og yfirráðum
yfir þeim sem við teljum óæðri fyrir okkar skammsínu gjörðir.
Það er réttlæting sem hefur verið notuð áður.
Af hvíta manninum til að leggja svart fólk í ánauð,
eða til að taka landið og börnin þeirra.
Af Nasistunum til að myrða gyðingana.
Af körlum til að þagga og kúga konur.
Erum við dæmd til að endurtaka söguna aftur og aftur?
Mun þessi yfirdrepskennd, þessi hreina sjálfselska,
marka hver við erum sem tegund?
Eða erum við megnug um eitthvað meira?